Anadolu'daki Yaban Sürüleri ve Doğu Karadeniz

Bir önceki yazının konusu ''Tarih öncesi devirlerde Trabzon'da Türk izleri'' burada Doğu Karadeniz'deki ilk Türk varlığı ele alınmıştı. Bu yazıda da M.Ö. 1200- ila M.Ö. 750 yılları arasında ortaya çıkan Anadolu'nun Karanlık dönemi ve bu dönemin Trabzon ile ilgisi ele alınmıştır. Bilge Umar'ın deyimi ile adı geçen dönemdeki Anadolu'daki yaban sürüleri ele alınmıştır.

Tarihte Anadolu'ya yapılan korkunç saldırılar sonucu Anadolu'nun yakılıp yıkıldığı dönemler olmuştur.
Anadolu'daki en eski ''yaban sürürü'' diye nitelendirilen akın,MÖ.2000 yıllarında olmuştur.MÖ.2000 yılından önce Anadolu'daki daha ileri toplulukların ortaya koyduğu kültürler,bu tarihten sonra birden bire duraklayıp geriledi.Bunu Anadolu'da önemli höyüklerde görmek mümkündür.Höyüklerin daha alt katlarında daha ileri uygarlık katları varken,daha üst katlardaki kültür ve uygarlıklarda gerilemeler görülmektedir.Bilge Umar,Troia kentinin ikinci yerleşme yeri MÖ.2500-MÖ.2000 arasında altın çağı yaşamış iken daha sonraki 3. ve 4. tabakalarda duraklama hatta çok daha geri bir uygarlık vardır'' demektedir.( Bilge Umar,''İlkçağda Türkiye Halkı'', İstanbul,1999,sf.31)

M.Ö.1800 den önce Küçük Asya'da uluslar hareketi başlamıştır.Hint-Avrupa kökenli boylar da Kuzeydoğu yada Kuzeybatıdan Anadolu'ya girmişlerdir.Buraların ilk yerli halkı,Proto-Hattileri yenerek ilk şehir devletlerini kurmuşlardır.Bunlardan bir tanesi de (daha sonra Hitit İmparatorluğunu kuracak olan) Hattuşaş'dır(16 a).
MÖ.1200 yıllarında da Anadolu'ya ''yaban sürüleri'' (Tabir Bilge Umar'a aittir) o dönemdeki Anadolu uygarlıklarını yok etmiştir.Hitit İmparatorluğu birdenbire tarih sahnesinden silinmiştir.Ancak Hitit kalıntıları güneydoğu Anadolu ve Suriye'de Genç Luviler olarak küçük şehir devletleri olarak birkaç yüzyıl daha devam etmiştir.Bu dönemde Anadolu,500 yıl karanlık döneme girmiş,bu dönemlerden önceki on binlerce yazılı belgeye karşı bu dönemle ilgili belgeler yada kaynaklar pek bulunamamıştır.

Başka bir kaynakta bu olay ''deniz ulusların istilası'' şeklinde ele alınmaktadır.M.Ö.XIII.yüzyılda Kuzey Avrupa'dan başlayan bir göç dalgası Balkanlar yoluyla Anadolu'yu kasıp kavurarak Suriye ve Filistin'i yağmalar.Hitit İmparatorluğu'na M.Ö.1190 yılında saldıran bu güçler,Hititleri yok ederler.İlk gelenler Frigyalılar ve Misyalılardır ( C.W.Ceram, ''Tanrıların Vatanı Anadolu''Çev.Esat Mermi Erendar,İstanbul,1994,sf.143).Bu ifadedeki Anadolu'yu işgal ve yağmalama güzergahına bakıldığında Doğu Anadolu ve Kuzeydoğu Anadolu'nun bu istilalara uğramadığı görülür.Doğu Anadolu'da İran ağırlıklı devletler olduğuna göre İstiladan kaçmak için Hititlerin Doğu Karadeniz'e geldikleri görülür.Bunu Hititlerin yer adlarında görmek mümkündür.Sadece Of'ta Samri, Zisno gibi köy adlarının o tarihten bu yana devam etmeleri düşündürücüdür.Burada Zisno köyü ile ilgili şu bilgileri vermekte yarar var.
ZİSNO / ZİSNA/ ZİSİNO= Trabzon Of'a bağlı bir köy.Genelde gayrimüslimlerin kaynaklarında Zisno olarak geçer.Kelimenin Rumca manası olmayıp Fener Rum Lisesi Müdürü Niko Mavridis'in ifadesine göre şu andaki Rumca'da bir manası olmayıp Rumca kelime olması ihtimali büyüktür diye bendeki köy adları taramaları tablosu içinde işaretlediği yazı ile tarafıma imzalı yazı vermiştir.Ancak Pontos Rumca'sı taraması yapan bu dili iyi bilen Kemal Yerekaban'ın imzalı belgeye göre bu kelime Pontosça da değildir.Öte yandan bu kelimenin Rusça, Farsça, Ermenice, Lazca,Gürcüce ve Türkçe dillerinde hiç bir manası yoktur.Bu kelime taramaları bütün diller için Haşim Albayrak tarafından yaptırılmıştır.Aşağıdaki Hititler ile ilgili bilgiler değerlendirildiğinde bu kelimenin eski çağ Anadolu dillerinden olması ihtimali ve bir yer adı olması mümkündür.

Hititlerde (Hititler M.Ö.1800-1200 yılları arasında Anadolu'da yaşamış ilkçağ medeniyeti) bazı şehir adlarında son ek olarak görülmektedir.Ap-zisna,apzisna, hat-zisno/hat-zisno gibi.Ayrıca zan-zisna gibi dağ olarak ta geçer.(1*)

(1*)Boğazköy metinlerinde adı geçen şehir ve adlarının bulunduğu kayıtlar şöyledir:
Ap(a)zisno: KBo I 58 3 de bulunan metinde şehir adı olarak geçiyor.
Ap zisno :KUB VI 46 Resim III 37-38 de bulunan metinde şehir adı olarak geçiyor.
Hap zisna :K Bo II 31 Resim 8 Harita 2 I 30 de bulunan metinde şehir adı olarak geçiyor.
Zan zisno : KUB XXXVIII 3 Vesika II 6 de bulunan metinde dağ adı olarak geçiyor.
Yukarıdaki bilgiler Dr. Hayri Erten'in ''Boğazköy Metinlerinde Geçen Coğrafya Adları Dizini,Ankara,1973 adlı kitabının12.,12.,30,119.sayfalarından Haşim Albayrak tarafından taranarak alınmıştır.
Anadolu'nun yazılı belgeli döneme geçişi ise; bu kez batıdan Anadolu kıyılarına yerleşmeye başlayan ve Anadoluluğu temsil eden şehir durumundaki Troia (Truva) kentini hileyle alan Yunan kökenli Dor,İon ve Aka uygarlıklarıdır.
Milattan önceki dönemlerde Anadolu'ya yapılan ''yaban sürüleri'' akınları;Anadolu'ya ya batıdan ya da doğudan girmişlerdir.Doğu Karadeniz'i ilgilendiren bölüm bunların doğudan girenleridir.Anadolu'ya doğudan girmenin yolu ise ancak Kafkasya'dan gelenler olmalıdır.Zira Doğu ve güneyde güçlü Mezopotamya uygarlıkları henüz devrini sürdürmektedirler.